Giúp bé đánh vần và giao tiếp với mọi người

Bé đã bao giờ nghe người lớn nói rằng, chiếc lưỡi được cấu tạo từ các cơ? Người lớn nói đúng rồi đấy. Những cơ trong chiếc lưỡi có thể vận động rất linh hoạt với nhiều hướng khác nhau để giúp lưỡi hoàn thành tốt các nhiệm vụ của mình.

Chúng ta có thể chia lưỡi thành hai phần, phần đầu lưỡi có cấu tạo rất mềm dẻo, dễ uốn và có khả năng chuyển động tới nhiều vị trí trong miệng. Chính vì thế, lưỡi giúp việc nhai được dễ dàng hơn bằng cách “di chuyển” các loại thức ăn đều khắp miệng. Lưỡi còn có nhiệm vụ đẩy thức ăn ra góc răng hàm để răng có thể nghiền và làm nát thức ăn.

Các cơ trong phần cuống lưỡi giúp cho lưỡi có khả năng phát âm nên bé mới có cơ hội nói chuyện, giao lưu với mọi người. Bé hãy thử đánh vần thật chậm rãi những chữ cái mà bé vừa được học, bé sẽ có cảm giác về sự chuyển động “trái chiều” của phần cuống lưỡi với đầu lưỡi trong việc hình thành các âm thanh.

Ngoài chức năng phát âm, phần cuống lưỡi cũng đóng vai trò quan trọng trong quá ăn uống hàng ngày. Khi thức ăn được nghiền nát và trộn lẫn với nước bọt, phần cuống lưỡi bắt đầu hoạt động. Chúng chuyển một lượng nhỏ thức ăn vào thẳng thực quản rồi rồi sau đó xuống tận dạ dày.

Nếm những món ngon

Bé hãy há miệng thật to và quan sát trong chiếc gương nhé. Có phải bé thấy rằng mặt trên của chiếc lưỡi trông xù xì, lốm đốm chứ không bằng phẳng như mặt dưới? Đó là bởi vì phần trên của chiếc lưỡi được bao phủ bởi những mảng sinh vật học dày đặc được gọi là papillae có chức năng giữ chặt thức ăn và dịch chuyển chúng ở trong vòm miệng khi bé đang nhai. Các mảng sinh vật học này còn có những cơ quan vị giác, giúp bé cảm nhận được mùi vị từ tất cả các món ăn. Thông thường, mỗi người có thể cảm nhận được khoảng 10,000 mùi vị khác nhau, nhưng tùy theo độ tuổi mà sự cảm nhận mùi vị ấy có thể giảm dần đi. Nhờ đó, các bé nhận thức được thế nào là vị ngọt, vị chua, vị cay, vị đắng…

Hành trình của vị giác

Bé cảm nhận được mùi vị của thức ăn thông qua các tế bào vị giác, cùng với các cơ quan cảm giác và những sợi tơ rất nhỏ được gọi là microvilli. Những sợi tơ này có chức năng gửi thông tin đến não, nơi có thể tiếp nhận và làm sáng tỏ mùi vị của từng loại thức ăn.

Sự xác định từng loại mùi vị qua não sẽ giúp bé “cảnh giác” được các loại thức ăn không an toàn. Khi bé uống sữa, vị giác tác động tới các dây thần kinh thông báo lên não: “Sữa đã được đưa vào miệng bé rồi đấy, nhưng sữa có mùi lạ lắm cơ”. Khi nghe thấy thế, não sàng lọc và tiếp nhận thông tin, đưa ra quyết định của bé là không tiếp tục uống sữa nữa.

Đôi khi, cơ quan cảm nhận vị giác trong lưỡi yếu bởi những loại đồ uống lạnh. Vì vậy, những ly nước hoa quả bé uống nếu có đá sẽ khiến bé cảm thấy không ngọt như cốc nước không cho thêm đá.

Những người bạn của chiếc lưỡi

Bé vừa bị cảm lạnh và chiếc mũi của bé bỗng nhiên sụt sịt. Để xem nào, cơ quan vị giác trong lưỡi đang yên đang lành cũng trở nên… dở chứng khiến cho khả năng cảm nhận mùi vị giảm đi trông thấy. Thực ra, sự cố của chiếc mũi cũng ảnh hưởng khá lớn đến vị giác của bé. Trước khi thức ăn đi vào vào miệng, mũi cũng có thể phân biệt được các mùi của thức ăn. Mùi càng nặng và lẫn lộn thì vị giác phân biệt càng khó. Vì thế, mũi đóng góp công sức để giúp cho chiếc lưỡi cảm nhận được mùi vị tốt hơn.

Ngoài ra, lưỡi còn được hỗ trợ bởi răng, môi và miệng nữa. Răng giúp lưỡi nghiền nát thức săn trong lúc lưỡi có nhiệm vụ đẩy thức ăn trải đều khắp vòm miệng. Không có răng, môi, lưỡi cũng không thể tự mình phát âm, đánh vần và giao lưu với mọi người.

Tuyến nước bọt cũng là người bạn của lưỡi. Khi miệng khô, lưỡi khó có khả năng nhận biết được mùi vị thức ăn. Nước bọt có chức năng làm ẩm và phân hủy đồ ăn trong miệng, giúp lưỡi đẩy thức ăn ra phía sau để bé nuốt một cách dễ dàng hơn.

Chiếc lưỡi làm việc bận rộn suốt cả ngày, kể cả khi bé đang ngủ. Lúc ấy, lưỡi vẫn hoạt động chăm chỉ để cùng tuyến nước bọt bài tiết trong vòm miệng. Các bé hãy nhớ yêu thương chiếc lưỡi, vệ sinh lưỡi thường xuyên và nhớ là đừng dùng những loại đồ ăn quá nóng, phòng trường hợp lưỡi bị bỏng nặng đấy.

Phương Linh (bài đã sử dụng trên tạp chí Cha mẹ con)